Gaslighting Nedir ve Nasıl Anlaşılır?

Gaslighting, bir kişinin yaşadığı olaylardan, duygularından, hafızasından veya kendi değerlendirmelerinden şüphe etmesine neden olan psikolojik manipülasyon biçimidir. Gaslighting uygulayan kişi, yaşananları inkar edebilir, söylediği sözleri değiştirebilir, karşısındaki kişinin hislerini küçümseyebilir veya onu aşırı tepki vermekle suçlayabilir.

Bu davranışlar tekrarlandığında kişi zamanla “Yanlış mı hatırlıyorum?”, “Sorun bende mi?” veya “Gerçekten abartıyor olabilir miyim?” diye düşünmeye başlayabilir. Böylece kişinin kendi algılarına duyduğu güven zayıflarken ilişkideki güç dengesi de bozulabilir.

Her fikir ayrılığı, unutulan söz veya yanlış anlaşılma gaslighting değildir. Gaslighting davranışından söz edebilmek için gerçeği çarpıtma, yaşananları sürekli inkar etme ve karşı tarafı kendinden şüphe ettirme davranışlarının tekrar eden bir örüntü oluşturması gerekir.

Gaslighting Nasıl Ortaya Çıkar?

Gaslighting nasıl ortaya çıkar sorusu çoğu zaman ilişkinin başında net şekilde fark edilmeyen davranışlarla ilişkilidir. Gaslighting genellikle açık ve kolay fark edilen bir davranışla başlamaz. İlk dönemde küçük inkarlar, imalı ifadeler, yaşanan olayların farklı anlatılması veya kişinin duygularının önemsizleştirilmesi görülebilir.

Örneğin biri tartışma sırasında kırıcı bir söz söyledikten sonra bu sözü tamamen reddedebilir. Karşısındaki kişi olayı hatırlattığında ise “Ben öyle bir şey söylemedim”, “Sen yanlış anladın” veya “Her şeyi büyütüyorsun” diyebilir.

Bu durum tekrarlandıkça gaslightinge maruz kalan kişi kendi hafızasına ve yorumlarına güvenmekte zorlanabilir. Bir süre sonra yaşadığı olayları anlatmadan önce kendisini sorgulayabilir veya haklı olduğu bir konuda bile özür dileme ihtiyacı hissedebilir.

Gaslighting yalnızca romantik ilişkilerde görülmez. Aile ilişkilerinde, arkadaşlıklarda ve iş hayatında da ortaya çıkabilir.

Gaslighting Belirtileri Nelerdir?

Gaslighting belirtileri yaşayan kişi, yaşadığı süreci başlangıçta fark etmeyebilir. Ancak zamanla düşünce, duygu ve davranışlarında bazı değişimler görülebilir.

Sürekli Kendinden Şüphe Etmek

Sürekli kendinden şüphe etmek, gaslightinge maruz kalan kişilerde sık görülebilen bir durumdur. Kişi daha önce emin olduğu olayları tekrar tekrar sorgulamaya başlayabilir. Kendi kararlarının yanlış olduğunu düşünüp karşısındaki kişinin değerlendirmelerine bağımlı hale gelebilir.

Yaşanan Olayları Yanlış Hatırladığını Düşünmek

Karşı tarafın sürekli inkarda bulunması, kişinin hafızasına güvenmesini zorlaştırabilir. Kişi yaşanan bir olayı açıkça hatırlasa bile “Belki gerçekten yanlış hatırlıyorum” diye düşünebilir.

Sık Sık Özür Dilemek

Gaslightinge maruz kalan kişi, sorumluluğu kendisine ait olmayan durumlarda bile özür dileyebilir. Tartışmanın sona ermesi veya karşı tarafın öfkelenmemesi için kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir.

Duygularının Küçümsendiğini Hissetmek

Duygularının küçümsendiğini hissetmek, “Çok hassassın”, “Yine abartıyorsun” veya “Bunda üzülecek ne var?” gibi ifadelerle ortaya çıkabilir. Bu ifadeler kişinin duygularının geçersiz olduğunu düşünmesine yol açabilir.

Karar Vermekte Zorlanmak

Sürekli eleştirilen veya gerçeklik algısı sorgulanan kişi, zamanla kendi kararlarına güvenemeyebilir. Basit konularda bile karşısındaki kişinin onayına ihtiyaç duyabilir.

Yakın Çevreden Uzaklaşmak

Gaslighting uygulayan kişi, karşısındakinin ailesiyle veya arkadaşlarıyla arasını bozabilir. Böylece kişi destek alabileceği insanlardan uzaklaşarak ilişkide daha yalnız hale gelebilir.

İlişkide Gaslighting Örnekleri Nelerdir?

İlişkide gaslighting örnekleri, günlük konuşmalar içinde sıradan görünen cümlelerle ortaya çıkabilir.

Tek bir cümle üzerinden gaslighting değerlendirmesi yapmak doğru değildir. Önemli olan bu ifadelerin ne sıklıkla kullanıldığı, kişinin davranışlarının sorumluluğunu alıp almadığı ve karşı tarafın sürekli kendinden şüphe etmesine neden olup olmadığıdır.

Gaslighting ile Manipülasyon Arasındaki Fark Nedir?

Gaslighting ile manipülasyon arasındaki fark, kişinin gerçeklik algısının hedef alınması üzerinden anlaşılabilir. Manipülasyon, bir kişinin başka bir kişinin kararlarını veya davranışlarını kendi çıkarları doğrultusunda etkilemeye çalışmasıdır. Gaslighting ise manipülasyonun daha özel bir biçimidir.

Gaslightingde temel amaç veya sonuç, kişinin kendi hafızasına, duygularına ve gerçeklik algısına güvenememesidir. Her gaslighting davranışı manipülasyon içerir ancak her manipülasyon gaslighting değildir.

Örneğin bir kişinin suçluluk hissetmesini sağlayarak istediğini yaptırmak manipülasyon olabilir. Yaşanan bir olayı sürekli reddederek kişinin hafızasından şüphe etmesini sağlamak ise gaslighting olarak değerlendirilebilir.

Gaslighting Psikolojiyi Nasıl Etkiler?

Uzun süre gaslightinge maruz kalmak kişinin öz güvenini, karar verme becerisini ve ilişkilerdeki güven duygusunu etkileyebilir.

Kişi zamanla kendi düşüncelerini ifade etmekten çekinebilir. Karşı tarafın tepkisinden korktuğu için duygularını bastırabilir veya çatışma yaşamamak adına sürekli geri adım atabilir.

Gaslightingin psikolojik etkileri arasında şunlar yer alabilir:

• Öz güvenin azalması
• Sürekli suçluluk hissetmek
• Kaygı ve huzursuzluk
• Karar vermekte zorlanmak
• Yalnızlık hissi
• Yakın ilişkilere güvenememek
• Kendi ihtiyaçlarını fark edememek
• Sürekli onay aramak
• Duyguları ifade etmekten kaçınmak

Bu etkilerin düzeyi ilişkinin süresine, davranışların yoğunluğuna ve kişinin destek kaynaklarına göre değişebilir.

Aile İçinde Gaslighting Görülebilir mi?

Aile içinde gaslighting görülebilir. Bir ebeveyn çocuğun yaşadığı bir olayı sürekli reddedebilir, duygularını küçümseyebilir veya aile içindeki sorunların sorumluluğunu çocuğa yükleyebilir.

“Biz senin için her şeyi yaptık, mutsuz olmaya hakkın yok” veya “Çocukken böyle bir şey yaşamadın” gibi ifadeler, kişinin kendi geçmişi ve duyguları konusunda şüphe yaşamasına neden olabilir.

Aile içinde uzun süre devam eden gaslighting, yetişkinlik döneminde kişinin sınır koymasını, kendi ihtiyaçlarını ifade etmesini ve ilişkilerde güvende hissetmesini zorlaştırabilir.

İş Hayatında Gaslighting Nasıl Anlaşılır?

İş hayatında gaslighting, verilen görevlerin sonradan inkar edilmesi, çalışanın söylediği sözlerin değiştirilmesi veya yaptığı işin sürekli değersizleştirilmesi biçiminde görülebilir.

Bir yönetici daha önce verdiği talimatı reddedebilir ve ortaya çıkan sorundan çalışanı sorumlu tutabilir. Çalışanın itiraz etmesi halinde “Sen beni yanlış anlamışsın” veya “Bu işi zaten yapamıyorsun” gibi ifadeler kullanabilir.

Bu durum süreklilik kazandığında çalışan kendi mesleki yeterliliğinden şüphe etmeye başlayabilir. Yazılı iletişim kurmak, görevleri netleştirmek ve yaşanan durumları kaydetmek sürecin daha açık değerlendirilmesini sağlayabilir.

Gaslighting Karşısında Ne Yapılabilir?

Gaslighting karşısında atılabilecek ilk adım, yaşananları fark etmek ve kişinin kendi algılarını yeniden önemsemeye başlamasıdır.

Yaşanan olayları ve konuşmaları not etmek, kişinin kendi hafızasına güvenmesini destekleyebilir. Güvenilen bir arkadaş veya aile üyesiyle konuşmak, olayların dışarıdan değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Kişinin kendi sınırlarını açık biçimde ifade etmesi de önemlidir. “Bu konuşmanın böyle gerçekleştiğini hatırlıyorum” veya “Duygularımın küçümsenmesini kabul etmiyorum” gibi net ifadeler kullanılabilir.

Ancak sınır koymak her zaman karşı tarafın davranışını değiştirmez. Gaslighting devam ediyorsa kişi ilişkinin kendisi üzerindeki etkilerini değerlendirmeli ve gerektiğinde ilişkiden uzaklaşmayı düşünmelidir.

Fiziksel şiddet, tehdit, takip veya güvenlik riski bulunuyorsa kişinin önceliği güvenli bir ortam oluşturmak ve yakın çevresinden destek almak olmalıdır.

Gaslighting Hakkında Sıkça Sorulan Sorular