Oyuncu Kişilikler
Başkalarının dikkatini çekmeye çalışır, genel ilginin odağında olmadığı ortamlardan hoşlanmazlar ve yoğun olarak etrafındakilerin ilgisini ararlar. Duygu duruml…
Devamını Oku: Oyuncu KişiliklerPsikanalitik bir bakışla, çocuklukta görülmeme ve duygusal karşılık bulamama deneyimleri, yetişkinlikte hissedilen boşluk ve yakınlık kurma güçlükleriyle ilişkilendirilebilir. Acı da bazı kişiler için dile getiremedikleri yaşantıları ifade etmenin bir biçimi olarak anlam kazanabilir.
Annenin varlığına rağmen duygusal olarak erişilemez oluşu, çocukta bir karmaşa yaratabilir. Annenin kendisini görme biçimi ve kendi varlığına ilişkin tereddütleri, çocuğun kendisini algılayışına yansıyabilir. Çünkü anne aynadır, yansıyandır, yansıtandır. Bu benzetmede çocuk, kendi ruhsal dünyasını ilk yansımalardan tanımaya başlar. Aynada ilk başlarda ne görürseniz kendinizi “o” sanırsınız.
Anne tarafından görülmediğini ve kabul edilmediğini hisseden çocuk için annenin duygusal varlığının yerini boşluk alabilir. Boşluk, bu yorumda ihmalin bıraktığı “izdir”.
Daha önceki yazımda da anlatmaya çalıştığım gibi, erken dönemde yaşanan ihmal ve istismar deneyimlerinin izleri, yetişkinlikte de hissedilebilir. Aynalanmamış olmak, ilgi ve sevgiden yoksun büyümek, kişinin kendisini gerçek ve bir yere ait hissetmesini zorlaştırabilir. Kişi bir yandan yakınlaşmak isterken diğer yandan yakınlığın uyandırdığı korkuyla uzaklaşabilir. Bu gelgit, ilişkiyi sürdürmeyi de ilişkiden ayrılmayı da güçleştirebilir.
Bağlanma sorunları yaşayan bazı kişiler, ilişkide hem kendi sınırlarını korumakta hem de karşı tarafla yakınlık kurmakta zorlanabilir. Bu deneyim acı verici olduğu hâlde benzer ilişki biçimleri tekrarlanabilir. Psikanalitik yorumda bu durum, “tekrarlama takıntısı” kavramıyla ilişkilendirilir. Boşluk hissi yalnızlıkla birlikte yoğunlaştığında kişiye derin bir anlamsızlık ve amaçsızlık duygusu eşlik edebilir. Bazı kişiler, bu boşluğu telafi etmek ya da kendilerini canlı hissetmek için yoğun deneyimlere yönelebilir.
![]()
Bu yoğun sıkıntıya kimi zaman kendine zarar verme, intihar girişimleri, alkol ve madde kullanımı veya başka riskli davranışlar eşlik edebilir. Bu yazıdaki psikanalitik yorum, kimi kişilerde bu davranışların kendiliğini hissetme veya yoğun duygularla baş etme çabasıyla ilişkili olabileceğini öne sürer. Davranışın kişi için taşıdığı anlam ve güvenlik riski ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Küçük çocuklar, maruz kaldıkları ihmal veya istismarı kendi hatalarıymış gibi yorumlayabilir. Yanlış ya da kötü bir şey yaptıklarını düşünebilir ve yaşananları bunun bir cezası gibi algılayabilirler. Yetişkinlikte bu deneyimlere ilişkin öfke hissedilse de çocuklukta yerleşen “Benim hatam” veya “Benim suçum” düşüncesiyle öfke kişinin kendisine yönelebilir. Yazarın psikanalitik yorumunda, bu süreçlerin bir kısmı kişinin farkındalığı dışında yaşanır. Soyut izler, kişinin yaşadıklarını bedeni üzerinden anlatmasıyla somut bir anlam kazanabilir.
Takip ettiğim bazı kişiler, bedenlerindeki izleri anlatırken “İz bıraktım, o dönemi işaretledim” demiştir. Onlar için bu izler, unutmak istemedikleri bir döneme tanıklık eden ve o sırada yaşadıkları “benlik yaralarını” hatırlatan işaretlerdi.
Yetişkinlikte korku ve dehşet duyguları tekrarlandığında bazı kişiler, kendilerini ancak acı çektiklerinde canlı hissedebildiklerini söyleyebilir. Bu anlatımda derinden gelen suçluluk duygusu, acıyla kurulan ilişkiyi besler. Kişi acıyla birlikte suçluluğunun bir süre geri çekildiğini hissedebilir ve acıyı kendi varlığını hissetmekle ilişkilendirebilir.
“Acı kabuğu” benzetmesi, kişinin erken dönemde yaşadığı ve sonradan “Hayat acımasız ve tehlikeli” düşüncesiyle genelleştirdiği deneyimlere karşı kendisini nasıl korumaya çalıştığını anlatır. Bu, acının kişi için kazandığı öznel anlamı ifade eder.
Bazı kişiler sıkılmaktan çok, içlerinde sürekli bir sıkıntı hissettiklerini anlatırlar. “Sanki eksiğim ve içimde eksik bir şeyler var” derken sevilmediklerini, yeterince değer görmediklerini veya yalnız kaldıklarını dile getirebilirler. Bu anlatımda acı, söze dökülmesi güç yaşantıların dile geldiği bir dil gibi düşünülebilir.
Bu psikanalitik bakışta ilk dönemlerde anne, bebeğin duygularını düzenlemesine yardımcı olur. Bebek, kendi benliği oluşana dek annenin duygularından, dilinden ve düşünme biçiminden bir şeyler “ödünç alır”. Annenin duygusal olarak erişilemez olduğu yaşantılarda bu desteğin eksikliği, yazarın yorumunda, içi doldurulamamış bir benlik ve boşluk duygusuyla ilişkilendirilir. Metinde David Le Breton’a atfedilen “Acı çekiyorum, o hâlde varım” ifadesi de bu öznel deneyimi özetler.
Bu yorumda kişi, erken dönemde düzenlemekte zorlandığı duyguları yetişkinlikte acı üzerinden ifade etmeye çalışabilir. Henüz konuşamayan bir çocuğun kendine özgü bir anlatım biçimi olması gibi, burada da söze dökülemeyen bir yaşantı dile gelmeye çalışır. Dinleyen kişi hem ne anlatıldığını anlamakta zorlanabilir hem de anlatılan boşluk, anlamsızlık ve çaresizliğin yoğunluğu karşısında kendisini çaresiz hissedebilir.
![]()
Acı, bu anlatımda kişinin hem yaşamda hem de kendisinde “kötü” olarak deneyimlediği şeyleri somutlaştırabilir. Kaybolan sevgiye, ilgiye veya değer duygusuna yeniden ulaşma arzusuyla da ilişkilendirilebilir. Erken dönemde ihtiyaç duyduğu desteği bulamayan kişi, kendi başının çaresine bakmak zorunda kaldığını hissedebilir. Yetişkinlikte de kendisini inciten, ezen veya aşağılayan ilişkiler içinde benzer yaşantıları tekrarlayabilir. Böyle bir döngüye alışmış biri için, ilişkide işlerin iyi gitmesi bile bazen tanıdık olmayan ve kaygı uyandıran bir deneyim olabilir.
Başkalarının dikkatini çekmeye çalışır, genel ilginin odağında olmadığı ortamlardan hoşlanmazlar ve yoğun olarak etrafındakilerin ilgisini ararlar. Duygu duruml…
Devamını Oku: Oyuncu Kişiliklerİstemek ve isteyebilme gücünü kendinde bulmak. Herkes bir şeyler ister ama kimileri isteyemez. İstemek, arzudur ihtiyaçtan ziyade. İhtiyaç daha bir elzem olandı…
Devamını Oku: İstemek ve BenlikFreud saplantı zorlantı semptomları ile ilgili incelemeler sonucunda, iki önemli unsura rastlamıştır. Birincisi, bu semptomlarda bastırılan şeye karşı sürekli b…
Devamını Oku: Ben Takıntımı Sokakta Bulmadım!