Yetişkinlerde Ayrılık Kaygısı Nedir?

Yetişkinlerde ayrılık kaygısı, kişinin duygusal olarak bağlı olduğu birinden uzak kalma ihtimalini yoğun endişe, huzursuzluk veya korkuyla karşılamasıdır. Çocukluk dönemine özgü olduğu düşünülse de ayrılık kaygısı yetişkinlikte de görülebilir ve bazı kişilerde ilk kez yetişkinlik döneminde belirginleşebilir.

Sevilen birini özlemek veya uzun süre ayrı kalındığında üzülmek doğal bir durumdur. Ayrılık kaygısında ise kişinin yaşadığı endişe gündelik yaşamını sınırlayacak kadar güçlenebilir. Partnerinin başına bir şey geleceğini düşünmek, yalnız kalmaktan kaçınmak, sürekli haberleşme ihtiyacı hissetmek veya kısa süreli ayrılıkları bile yoğun bir tehdit gibi algılamak görülebilir. Burada belirleyici olan yalnızca kişinin hissettiği özlem değil, ayrılığın zihinsel ve davranışsal yaşamı ne ölçüde yönlendirdiğidir.

Yetişkinlerde Ayrılık Kaygısı Belirtileri Nelerdir?

Yetişkinlerde ayrılık kaygısı belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler kaygılarını açık biçimde ifade ederken bazıları sürekli kontrol etme, yakınını arama veya yalnız kalmaktan kaçınma gibi davranışlarla gösterebilir.

Sevilen kişinin başına kötü bir olay geleceğine ilişkin tekrarlayan düşünceler, ayrı kalındığında yoğun huzursuzluk yaşama ve planları ilişkinin devamlılığını güvence altına alacak şekilde düzenleme görülebilir. Kişi iş, seyahat veya sosyal etkinlik gibi olağan nedenlerle gerçekleşen ayrılıkları bile zorlayıcı bulabilir.

Yetişkin ayrılık kaygısının belirgin olduğu kişilerde diğer kaygı ve depresif belirtilerin de daha yoğun olabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır.

Yetişkinlerde Ayrılık Kaygısı Neden Olur?

Ayrılık kaygısını tek bir nedene bağlamak doğru değildir. Çocuklukta yaşanan ayrılık deneyimleri, kişinin ilişkilerde geliştirdiği güven duygusu, kayıplar, aile ilişkileri ve sonraki yaşam olayları bu sürece katkıda bulunabilir.

Bazı kişilerde çocukluk dönemindeki ayrılık kaygısının yetişkinlikte de devam ettiği görülürken bazı kişilerde sorun daha sonraki yıllarda ortaya çıkabilir. Bu nedenle yetişkinlikte yaşanan ayrılık kaygısının mutlaka çocuklukta başlamış olması gerekmez.

Yakın bir kişinin kaybı, zorlayıcı bir ayrılık veya kişinin güven duygusunu etkileyen yaşam değişiklikleri de ayrılığa verilen anlamı değiştirebilir.

Ayrılık Kaygısı Nasıl Anlaşılır?

Bir ilişkide yakınlık istemek tek başına ayrılık kaygısını göstermez. Asıl dikkat edilmesi gereken, kişinin ayrı kalmaya verdiği tepkinin yoğunluğu ve bunun hayatını ne kadar sınırlandırdığıdır.

Kişi yalnız kalmamak için günlük planlarını değiştirmeye başlamışsa, partneriyle iletişim kuramadığında yoğun korku yaşıyorsa veya sürekli güvence ihtiyacı duyuyorsa ayrılık kaygısı açısından değerlendirme düşünülebilir.

Tanı koymak ise yalnızca birkaç davranışın varlığına bakılarak yapılmaz. Belirtilerin süresi, şiddeti, diğer psikolojik güçlüklerle ilişkisi ve kişinin işlevselliğine etkisi birlikte değerlendirilir.

Partnerden Ayrı Kalamama Neden Olur?

Partnerden ayrı kalamama, kişinin ilişkisini yalnızca sevgi ve yakınlık kaynağı olarak değil, kendisini güvende tutan temel unsur olarak görmesiyle bağlantılı olabilir.

Partneri yanında olmadığında kişi kendisini savunmasız, yalnız veya kontrolünü kaybetmiş hissedebilir. Bu nedenle sürekli birlikte olmak istemek başlangıçta romantik yakınlık gibi görünse de zaman içinde her iki taraf için de yorucu hale gelebilir.

Sorun partneri özlemek değil, ayrı geçirilen zamanın kişinin kendi yaşamını sürdürebilmesini zorlaştırmasıdır.

Terk Edilme Korkusu ve Ayrılık Kaygısı

Terk edilme korkusu ile ayrılık kaygısı birbirine benzeyen yönler taşısa da aynı kavram değildir. Terk edilme korkusunda ilişkinin sona ermesi veya karşı tarafın sevgisini kaybetme düşüncesi daha belirgin olabilir.

Ayrılık kaygısında ise sevilen kişiden fiziksel olarak uzak kalma, ona ulaşamama veya başına kötü bir olay gelmesi gibi endişeler öne çıkabilir.

Bir kişide iki durumun aynı anda bulunması mümkündür. Bu nedenle yalnızca davranışa değil, kişinin bu davranışın arkasında hangi korkuyu yaşadığına bakmak önemlidir.

Ayrılık Kaygısı ve Bağlanma İlişkisi

İnsanların yakın ilişkilerde güven, yakınlık ve bağımsızlığı yaşama biçimleri birbirinden farklıdır. Bazı kişiler ayrılığı kolay tolere ederken bazıları uzaklık karşısında daha hızlı kaygılanabilir.

Ancak ayrılık kaygısı ile bağlanma biçimleri birebir aynı kavramlar değildir. Bir kişinin ilişkide yakınlığa ihtiyaç duyması veya ayrılıklarda zorlanması tek başına psikolojik bir bozukluk bulunduğunu göstermez.

Değerlendirmede kişinin ilişki geçmişi, kaygının hangi durumlarda ortaya çıktığı ve ayrılık sonrasında nasıl davrandığı birlikte ele alınmalıdır.

İlişki terapisi hakkında detaylı bilgi almak için tıklayın.

Ayrılık Kaygısı ve Kaygı Bozukluğu Arasındaki Fark

Ayrılık kaygısında endişenin odağı özellikle kişinin bağlandığı kişiden ayrılmasıdır. Diğer kaygı sorunlarında ise sağlık, gelecek, sosyal değerlendirilme, iş veya farklı yaşam alanlarına ilişkin endişeler ön planda olabilir.

Bununla birlikte ayrılık kaygısı başka kaygı sorunlarıyla birlikte görülebilir. Bu nedenle kişinin yaşadığı tüm belirtilerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Ayrılık Kaygısı Nasıl Azaltılır?

Ayrılık kaygısını azaltmanın amacı kişinin yakın ilişkilerinden uzaklaşması değildir. Hedef, yakınlık ihtiyacını korurken ayrılık karşısında daha fazla psikolojik esneklik geliştirebilmektir.

Kişinin kaygı ortaya çıktığında hemen güvence aramak yerine duygunun yükselip azalmasına izin vermesi, yalnız yapılabilecek etkinliklere küçük adımlarla alan açması ve korkuyu besleyen düşünceleri fark etmesi yararlı olabilir.

Kaçınılan ayrılık durumlarıyla aşamalı biçimde karşılaşmak, kaygıyla baş etme becerisinin gelişmesine katkıda bulunabilir.

Ayrılık Kaygısında Psikoterapinin Yeri

Ayrılık kaygısı kişinin ilişkilerini, iş yaşamını veya günlük kararlarını belirgin biçimde etkiliyorsa psikoterapi sürecinde değerlendirilebilir.

Süreçte ayrılığa yüklenen anlam, güvence arama davranışları, geçmiş ilişki deneyimleri ve kişinin yalnızlıkla baş etme biçimi üzerinde çalışılabilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımlarda kaygıyı sürdüren düşüncelerin değerlendirilmesi ve korkulan ayrılık durumlarıyla aşamalı karşılaşma gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Yetişkinlerde Ayrılık Kaygısı Hakkında Sık Sorulan Sorular