Borderline Hastalarla Psikotik Hastaların Farklılıkları

Psikanalitik yaklaşımda sınır durum kişilik örgütlenmesi ile psikotik örgütlenme, kişinin kullandığı savunmalar, kimlik bütünleşmesi ve gerçekliği değerlendirme biçimi üzerinden karşılaştırılır. Bu karşılaştırma, kişilik örgütlenmesine ilişkin kuramsal bir çerçeve sunar.

Dr. Fatih Sönmez hakkında

Sınır durum kişilik örgütlenmesi gösteren kişilerin psikanalitik açıdan öne çıkan özelliklerinden biri, ilkel savunmalar olarak adlandırılan mekanizmalara başvurmalarıdır. İnkâr, yansıtmalı özdeşim ve bölme gibi mekanizmaların kullanımı nedeniyle, gerileme dönemlerinde sınır durum ve psikotik örgütlenme arasındaki ayrımı yapmak güçleşebilir.

Bu yaklaşımda iki örgütlenme düzeyi arasındaki farklardan biri, terapistin savunmaların işleyişine ilişkin yorumuna verilen tepkidir. Sınır durum örgütlenmesinde kişi, böyle bir yorum karşısında en azından geçici bir kavrayış gösterebilir. Psikotik örgütlenmede ise benzer bir yorum kişinin içsel huzursuzluğunu artırabilir. İlkel değersizleştirme savunmasına ilişkin örnek bir yorum şöyledir.

“Beni sürekli kusurlu görmek istemektesiniz. Belki de bu tutumunuz benim buradaki uzmanlığıma ihtiyacınız olabileceğini itiraf etmekten sizi kurtarmaktadır. Belki de beni burada kusurlu görmüyor olsanız kendinizi benden ‘bir basamak aşağıda’ hissedeceksiniz veya utanç duygularınızla baş başa kalacaksınız ve siz de bu duygulardan kaçınmaya çalışıyorsunuz.”

borderline

Bu örnekte “kusurlu” sözcüğü, kişinin kendi ifadesi olduğunda kullanılır. Sınır durum örgütlenmesi gösteren kişi böyle bir yorumu reddedebilir, istemeye istemeye kabul edebilir veya sessizce karşılayabilir. Tepkisi ne olursa olsun kaygısında bir azalma gözlenebilir.

Psikotik örgütlenmede ise kişinin kaygısı artabilir. Varoluşsal dehşet yaşayan bir kişi için terapistin gücünü değersizleştirmek, yok olma korkusuyla baş etmesini sağlayan bir savunma olabilir. Terapistin bu savunmayı kişinin kolayca vazgeçebileceği bir seçenek gibi yorumlaması, kişiye korkutucu gelebilir.

Sınır durum ve psikotik örgütlenme, kimlik bütünleşmesi açısından hem benzerlik hem farklılık gösterebilir. Kendilik deneyimlerinde tutarsızlık ve süreksizlik hisseden kişiler, kendilerini veya hayatlarındaki önemli kişileri betimlemekte zorlanabilirler. “Annem mi? Bildiğiniz annelerden biri işte!” ya da “Alkoliğin biri işte” gibi kısa yanıtlar, metinde bu güçlüğe örnek olarak verilir. Sınır durum örgütlenmesinde kişi, kendisinin ve başkalarının farklı yönlerini konuşmaya yönelik soruları geçiştirebilir veya bu sorulara savunmacı yaklaşabilir.

Örneğin, kendisine verilen bir formda “Ben … biriyim” cümlesini tamamlaması istendiğinde kişi öfkelenebilir ve uygulamayı anlamsız bulabilir.

Bu kuramsal karşılaştırmada kimlikle kurulan ilişki açısından iki fark üzerinde durulur.

  1. Sınır durum örgütlenmesinde kişi, kimliğine ilişkin karmaşa ve süreksizlik hissedebilir. Psikotik örgütlenmede ise var olma duygusunu tümden kaybetme korkusu öne çıkabilir.
  2. Kişinin kendi kimliğine veya başkalarının kimliğine ilişkin sorulara verdiği tepki farklılaşabilir. Sınır durum örgütlenmesinde bu sorular savunmacı bir tepkiyle karşılanabilir. Psikotik örgütlenmede ise var olma duygusuna ilişkin yoğun endişe daha baskın olabilir.

Bu iki örgütlenme düzeyinin ortak noktaları arasında ilkel savunmaların yoğun kullanımı ve kendilik duygusunda yaşanan güçlükler sayılır.

Karşılaştırmada bir diğer önemli boyut gerçeklik sınamasıdır. Sınır durum örgütlenmesinde, görüşme duyarlı biçimde yürütüldüğünde kişinin ortak gerçekliği temelde değerlendirebildiği görülebilir. Kişinin yaşadıklarına ve güçlüklerine ilişkin içgörüsü de değerlendirmeye katkı sağlar.

Kernberg, bu iki örgütlenme düzeyini ayırt ederken kişinin başkalarıyla paylaştığı gerçekliği nasıl değerlendirdiğini incelemeyi önerir. Örneğin terapist, kişinin yanağındaki “ölüm” yazılı dövmenin başkalarına neden alışılmadık gelebileceğini sorabilir. Sınır durum örgütlenmesi gösteren kişi, başkalarının bu dövmeye farklı anlamlar verebileceğini kabul edebilir. Psikotik örgütlenme düzeyinde ise kişi anlaşılmadığını hissedebilir, korkabilir veya kafası karışabilir. Kernberg’in örneği, görüşmede verilen yanıtın kişinin diğer deneyimleriyle birlikte ele alınmasına dayanır.

Sınır durum ve psikotik kişilik örgütlenmesinin karşılaştırılması

Sınır durum örgütlenmesi gösteren kişiler, dışarıdan gözlemleyen birinin dikkatini çeken bazı davranış örüntülerini kendileri fark etmekte zorlanabilir. Terapiye panik atak, depresyon veya stresle bağlantılı olduğu düşünülen bedensel yakınmalar gibi belirli bir güçlük nedeniyle başvurabilirler. Bazı kişiler ise bir tanıdığının veya aile üyesinin ısrarıyla görüşmeye gelebilir.

Terapiye başlarken kişinin öncelikli beklentisi, yaşadığı sıkıntının hafiflemesi olabilir. Ciddi bir ilişki sorunu, sevilen birini kaybetme olasılığı veya ilişkide yoğun bunaltı yaşamak, kişinin kendi davranış örüntülerine bakma isteğini artırabilir.

Bu psikanalitik çerçevede kimlik bütünleşmesi, olgun savunmaların kullanımı, doyumu erteleyebilme ve belirsizliğe tahammül gibi konular kişinin kendilik deneyimiyle birlikte ele alınır. Bazı kişiler sıkıntılarının hızla dinmesini beklerken bazıları görüşmeye başlamalarına yol açan çevresel baskının azalmasını isteyebilir.

Bu nedenle terapinin başında terapötik ittifakı kurmak zaman alabilir. Sıkıntısının hızla hafiflemesini isteyen kişi, taleplerini ısrarla dile getirebilir. Terapist kendisini öğüt verirken bulabilir ve verdiği öğüt “Ben bunları zaten biliyorum” yanıtıyla karşılanabilir.

Gerilemenin belirgin olmadığı dönemlerde kişi gerçekliği değerlendirebilir. Terapist, sınır durum örgütlenmesine ilişkin ipuçlarını ancak görüşmeler ilerledikçe fark edebilir. Yardım amacıyla yapılan bir müdahalenin eleştiri veya saldırı olarak algılanması bu ipuçlarından biri olabilir. Bu durumda terapist kişinin kendi tepkilerini gözlemleyebilmesine destek olmaya çalışır. Güvene dayalı bir çalışma ilişkisi kurmak zaman alabilir.

Masterson, sınır durum örgütlenmesiyle ilgili çalışmalarında yakınlaşma ve uzaklaşma arasındaki gerilime dikkat çeker. Kişi yakınlaştığını hissettiğinde yutulma veya kontrol altına alınma korkusu yaşayabilir. Araya mesafe girdiğini hissettiğinde ise yoğun bir terk edilme duygusu yaşayabilir. Bu gelgit terapi ilişkisi dahil yakın ilişkilerde görülebilir. Kişi ne yakınlıkta ne de uzaklıkta rahatlayabilir.

Bu çatışmayı anlamlandırmak zaman alabilir ve hem kişi hem de yakınları için yorucu olabilir. Yoğun sıkıntı dönemlerinde yardım arama ve sunulan yardımı kabul etmekte zorlanma bir arada görülebilir. İntihar düşüncesini ifade eden kişiler ciddiye alınmalı ve profesyonel değerlendirmeye yönlendirilmelidir.

Değerlendirme ve psikoterapi hakkında kişilik bozuklukları ve terapi süreci yazısına da başvurabilirsiniz.

Bunlar da İlginizi Çekebilir

Panik Atak

Panik atak, aniden başlayan, hızla şiddetlenen, çoğu zaman şiddetli bir tehlike hissi veya sonunun geldiği düşüncesinin eşlik ettiği yoğun korku (ölmekten, aklı…

Devamını Oku: Panik Atak